Vô ngã: Đời sống tâm linh của con người

“Mỗi con người đều sống vớithế giới hiện hữu, với những nhu cầu hiện hữu, với nhữnghoạt động hiện hữu. Điều đó do tính sinh học và tính xã hội củacon người qui định. Không ai có thể sống mà không thỏa mãn được nhữngnhu cầu sinh học và xã hội của mình. Nói như Marx, ăn, mặc, ở, đilại, giao tiếp... là những nhu cầu đầu tiên mà con người phải thỏamãn. Toàn bộ đời sống hiện hữu của con người đều có nguồn gốctừ động vật (cả tính sinh học lẫn tính xã hội, tính quần thể), vànhiều lắm cũng chỉ là nhân (hay kéo dài) những năng lực động vậtlên”

“Cái thiêng liêng là một trongnhững cái không thể nhận biết bằng lý trí. Vì một khi đã nhận biếtđược một đối tượng thiêng liêng bằng lý trí (bằng khám phá và kiểmnghiệm khoa học), thì nó không còn là thiêng liêng nữa. Cũng có thểnói như vậy về chân, mỹ, thiện. Người ta bao giờ cũng hướng tớinhững cái đó, nhưng không bao giờ có thể đạt tới ở mức cuối cùng.Tất cả những gì là thiêng liêng, là cao cả bao giờ cũng vẫy gọi conngười, làm cho nó luôn luôn tự vượt mình, hướng tới cái cao hơn(hướng thượng), hướng tới cái siêu việt, tới trạng thái chân hơn,mỹ hơn, thiện hơn. Xu hướng ấy của con người tạo ra mộtmặt cơ bản của đời sống con người: đờisống tâm linh”.

“Cái làm cho con ngườikhác về căn bản, về chất, với động vật chính là ở chỗ con người,ngoài đời sống hiện hữu ra, còn có đời sống tâm linh của nó”

“Đời sống hiện hữu cùng vớiđời sống tâm linh hợp thành bản thể của con người”.

“Xét về mặt bản thể luận, conngười sinh ra với những mâu thuẫnnội tại của nó, và toàn bộ đời sống của một cá nhân hay củamột cộng đồng đều là sự giải quyết vô cùng tận những mâu thuẫn ấy.

Thứ nhất, con người sinh ra như một thực thể hữu hạn giống như mọi sinh vật khác, nhưngkhác với những sinh vật khác nó luôn luôn hướng tới sự vô hạn. Không một người nào bằng lòng vớitính hữu hạn của đời sống con người. Ai cũng muốn kéo dài sự sốngcủa mình thành ra vô hạn, ngay cả sau khi không còn sống nữa. Hướngtới tính vô hạn, tính bất tử làmột thiên hướng bản thể của con người. Sự chôn cất đồng loại, sựthờ cúng tổ tiên... là những biểu hiện cố hữu của thiên hướng đó.

Thứ hai, mỗi con người sinh ra là kết quả của những yếutố ngẫu nhiên, những yếutố không do bản thân mình định trước (từ nguồn gốc tổ tông, sự kếthợp của bố mẹ, đến cả thời điểm thụ thai và sinh ra và vô số nhữngyếu tố khác...), nhưng khi đã có mặt trên đời như một con người có ýthức, thì ai cũng coi sự sống của mình như một tất yếu, đềukhẳng định ý nghĩa cuộc sống của mình mà chỉ mình mới có. Đó làcái được tâm lý học gọi là sự tự khẳng định, tự thể hiện và tựthực hiện của mỗi cá nhân con người. Và thiên hướng ấy luôn luôn tănglên mà không giảm đi.

Thứ ba, mâu thuẫn giữa thiên hướng cực tiểu vốn có và thiên hướng cực đại muốn có ở mỗi con người. Sinh ra là một “hạtbụi” trong vũ trụ, con người bao giờ cũng hướng tới sự chiếm lĩnh(ít ra về mặt nhận thức) toàn bộ thế giới chung quanh. Những câu hỏiđược đặt ra và được trả lời vô cùng tận là những câu hỏi về nguyênủy và cứu cánh của con người, của vũ trụ (con người và vũ trụ từđâu ra và đi tới đâu?).
Thứ tư, sinh ra như một “sinh vật mong manh” giữa muôn vànmối đe dọa từ tự nhiên và từ chính bản thân con người, mỗi ngườiđều hướng tới những sức mạnh toàn năng nhằm đạt tới sự an toàn tốiđa và sự chiếm lĩnh mọi cái cần thiết cũng đến mức tối đa.

Còn có thể nêu ra những mâuthuẫn bản thể khác có ở con người, nhưng như vậy cũng tạm đủ để bàntới những nền tảng của đời sống tâm linh. Một mặt, với tư cách mộtthực thể hiện hữu, con người không bao giờ có thể giải quyết đượcnhững mâu thuẫn ấy. Nhưng, mặt khác, nó phải giải quyết những mâuthuẫn ấy từ trong ý thức sâu xa của mình, và chính đời sống tâm linhlà cách giải quyết duy nhất có thể có.Trong đời sống tâm linh, conngười sống với những hòai bão, những khát vọng hướng thượng, hướngthiện, vươn tới cái tuyệt đối, cái vô hạn, cái toàn năng, tóm lại,cái siêu việt. Và vì tất cả những cái đó đều không có trong thếgiới hiện hữu, nên chúng biến thành những cái thiêng liêng đối vớicon người. Cái thiêng liêng, vì thế, vừa là đích hướng tới không nguôicủa con người, vừa là cái không bao giờ đạt tới được. Và dù khôngbao giờ đạt tới được, nhưng bao giờ nó cũng vẫy gọi con người. Nótrở thành cái tiềm thức, cái vô thức ở con người.

Cái thiêng liêng, và nói rộngra, cái tâm linh là cái không thể nắm bắt được, nhưng không phải vìthế mà nó không tồn tại. Muốn hay không muốn, con người rốt cuộcphải thừa nhận sự tồn tại của nó. Có thể ở một giai đoạn nào đócủa đời sống con người nói riêng và đời sống xã hội nói chung, đờisống tâm linh bị gạt bỏ, bị đẩy lùi, và điều đó đã xảy ra với mộtsố người, một số xã hội lấy chủ nghĩa duy vật vô thần làm hệ tưtưởng chính thống. Nhưng vì đời sống tâm linh là có tínhbản thể của con người, nên sớm hay muộn nó cũng tự phục hồi, haynói đúng hơn, được chính con người phục hồi để bảo vệ bản thể toànvẹn của mình”

(trích dẫn từ “ Đời sống tâm linh và ý thức tôn giáo” – Nguyễn Kiến Giang)

Vô ngã

Thứ Tư, 5 tháng 3, 2014

Đời sống tâm linh của con người

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét